Ngày 1: Nền tảng Prompt Engineering

Trong bài viết này, mình bắt đầu từ những khái niệm nền tảng nhất về Prompt Engineering – một kỹ năng tưởng chừng đơn giản, nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến cách chúng ta làm việc với AI.

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần “hỏi là AI sẽ trả lời”, nhưng trên thực tế, cách bạn đặt câu lệnh sẽ quyết định rất nhiều đến chất lượng kết quả nhận được. Cùng một công cụ AI, nhưng với những câu lệnh khác nhau, kết quả có thể chênh lệch đáng kể.

Dưới đây là những nội dung chính mình sẽ chia sẻ trong phần này.

1. Prompt Engineering là gì?

Prompt Engineering có thể hiểu đơn giản là cách chúng ta thiết kế và diễn đạt câu lệnh để AI hiểu đúng điều mình muốn.

Ở mức độ sâu hơn, đây vừa là một nghệ thuật, vừa là một kỹ năng mang tính kỹ thuật: làm sao để cung cấp đủ thông tin, đúng ngữ cảnh, và đúng trọng tâm để AI tạo ra phản hồi phù hợp.

Về bản chất, Prompt Engineering là một hình thức giao tiếp với AI, trong đó chúng ta cần:

• Đặt câu hỏi rõ ràng
• Cung cấp bối cảnh cần thiết

Khi làm tốt điều này, AI không chỉ dừng lại ở vai trò một chatbot trả lời chung chung, mà có thể trở thành công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho:

• Tự động hóa công việc
• Giải quyết vấn đề
• Sáng tạo nội dung

2. Vai trò của câu lệnh (Prompt)

Trong các mô hình AI, prompt chính là điểm khởi đầu của mọi tương tác. Nó quyết định:

• AI sẽ hiểu vấn đề theo hướng nào
• Phản hồi sẽ chi tiết hay hời hợt
• Kết quả đầu ra có sát với mong muốn hay không

Khác với con người, AI không “hiểu” theo nghĩa suy nghĩ logic, mà hoạt động dựa trên việc nhận diện và tổng hợp các mẫu dữ liệu. Vì vậy, nếu câu lệnh mơ hồ hoặc thiếu bối cảnh, phản hồi nhận được cũng dễ bị lệch hướng.

Ngược lại, một prompt được thiết kế tốt thường giúp AI:

• Trả lời chính xác hơn
• Ít hiểu sai ý định hơn
• Giữ được đúng ngữ cảnh của vấn đề

3. Một số loại câu lệnh thường gặp

Trong quá trình làm việc với AI, có thể nhận thấy một số kiểu prompt phổ biến và hiệu quả:

• Câu lệnh hướng dẫn trực tiếp (Direct Instruction)
  Câu lệnh rõ ràng, đi thẳng vào yêu cầu, ví dụ:
  “Hãy viết tóm tắt cuốn sách này trong 200 từ.”

• Câu lệnh có ngữ cảnh (Contextual Prompts)
  Bổ sung thông tin nền để AI hiểu rõ đối tượng hoặc mục tiêu, ví dụ:
  “Hãy giải thích khái niệm này cho một đứa trẻ 10 tuổi.”

• Câu lệnh nhập vai (Role-Based Prompts)
  Yêu cầu AI trả lời từ một góc nhìn cụ thể, chẳng hạn:
  “Hãy đóng vai một bác sĩ và tư vấn cho bệnh nhân.”

• Câu lệnh chuỗi suy nghĩ (Chain-of-Thought)
  Khuyến khích AI lập luận từng bước, thay vì đưa ra kết quả ngay lập tức.

• Few-Shot và Zero-Shot

  • Few-Shot: Cung cấp một vài ví dụ để AI học theo
  • Zero-Shot: Không cung cấp ví dụ, để AI tự suy luận hoàn toàn

4. Ứng dụng trong thực tế

Prompt Engineering không chỉ là khái niệm mang tính học thuật, mà có rất nhiều ứng dụng thực tế:

• Sáng tạo nội dung & viết quảng cáo
  Hỗ trợ viết blog, nội dung mạng xã hội, hoặc nội dung marketing đúng giọng điệu mong muốn.

• Lập trình
  Giúp viết code, tìm lỗi, hoặc gợi ý cách tối ưu chương trình.

• Nghiên cứu & phân tích dữ liệu
  Tóm tắt báo cáo dài, lọc ra các ý chính và thông tin quan trọng.

• Tự động hóa & hỗ trợ khách hàng
  Xây dựng chatbot trả lời tự nhiên hơn cho các câu hỏi thường gặp.

• Giáo dục & học tập
  Giải thích khái niệm phức tạp theo nhiều cách khác nhau, phù hợp với từng đối tượng.

5. Vì sao thiết kế câu lệnh lại quan trọng?

Một câu lệnh được thiết kế kém thường dẫn đến:

• Câu trả lời mơ hồ
• Nội dung lan man hoặc sai trọng tâm

Ngược lại, khi chú ý hơn đến cách đặt câu hỏi và cung cấp ngữ cảnh, bạn sẽ nhận thấy:

• Độ chính xác của phản hồi được cải thiện rõ rệt
• Ít phải sửa lại hoặc hỏi đi hỏi lại
• Hiệu quả làm việc với AI tăng lên đáng kể

Nói cách khác, Prompt Engineering giúp bạn kiểm soát tốt hơn cách AI hỗ trợ mình, thay vì chỉ nhận kết quả một cách thụ động.

Ví dụ minh họa

Có thể hình dung việc đặt prompt giống như việc hướng dẫn một đầu bếp rất giỏi, nhưng chưa quen với khẩu vị của bạn.

Nếu bạn chỉ nói: “Hãy nấu món gì đó ngon”, kết quả có thể là một món ăn… khá lạ.

Nhưng nếu bạn mô tả rõ nguyên liệu, phong cách nấu và khẩu vị mong muốn, khả năng cao bạn sẽ nhận được một món ăn đúng ý hơn rất nhiều.